Кыргызстандын саясий аренасы кезектеги динамикалуу жана олуттуу өзгөрүүлөрдүн кучагында турат. Акыркы күндөрү өлкө коомчулугунун көңүлү бийликти басып алууга аракет кылуу иши боюнча жүрүп жаткан жабык соттук процесстерге, мурдагы аткаминерлердин тагдырына жана бийлик менен оппозициянын ортосундагы мамилелердин жаңы форматтарына бурулду. Бул окуялар өлкөнүн ички саясий курулушунда жаңы барактын ачылып жатканынан кабар берет. Журналисттик иликтөөлөр жана расмий маалымат булактары билдиргендей, бул процесстер өлкөнүн келечегине түздөн-түз таасирин тийгизүүдө.
«75тин каты» жана сот залындагы тирешүү
Акыркы айлардагы эң чуулгандуу иштердин бири болуп— коомчулукта “75 кишинин каты” деген ат менен белгилүү болгон кылмыш иши. Бул иш түзүлүп жаткан саясий кырдаалга жана мамлекеттик башкаруунун туруктуулугуна түздөн-түз таасирин тийгизүүдө. 1-июнда Бишкек шаарынын Биринчи май райондук сотунда бул иш боюнча кезектеги соттук процесс уланды.
Соттун отурумуна коомчулукка кеңири таанымал бир катар саясий фигуралар келди. Маалымат булактарынын билдиришинче, сот залынан төмөнкү инсандарды көрүүгө мүмкүн болду:
- Улуттук коопсуздук мамлекеттик комитетинин (УКМК) мурдагы төрагасы Камчыбек Ташиев;
- Жогорку Кеңештин мурдагы депутаты Курманкул Зулушев;
- Парламенттин мурдагы төрагасы Нурланбек Тургунбек уулу.
Мындан сырткары, бул иш боюнча камакта отурган беш белгилүү саясатчы — Бекболот Талгарбеков, Эмилбек Узакбаев, Аалы Карашев, Курманбек Дыйканбаев жана Курсан Асанов сот залына конвойдун коштоосунда жеткирилди.
Айыптоолор жана соттун купуялуулугу
Бул кылмыш ишине “жашыруун” деген макам берилгендиктен, соттук отурумдар коомчулукка жана массалык маалымат каражаттарына жабык режимде өтүүдө. Процесстин катышуучуларына, анын ичинде жактоочуларга тергөөнүн материалдарын жана соттук териштирүүнүн чоо-жайын ачыктоого мыйзам тарабынан катуу тыюу салынган. Жактоочулар отурумдарды ачык өткөрүү боюнча сотко бир нече жолу өтүнүч келтиришкен, бирок сот тарабынан бул талаптар канааттандырылган жок.
Бул иштин негизги фигуранттардын бири Камчыбек Ташиевге «бийликти күч менен басып алууга даярдануу» жана «кызмат абалынан кыянаттык менен пайдалануу» беренелери боюнча олуттуу айыптар тагылууда. Бул окуялардан кийин өлкөдө ири кадрдык өзгөрүүлөр орун алып, Ташиев Министрлер кабинетинин төрагасынын орун басары жана УКМКнын төрагасы кызматынан бошотулган.
Узакбаевдин жактоочусу Акынбек Ногоевдин журналисттерге берген расмий билдирүүсүнө таянсак, учурда айыпталуучулар иштин материалдары менен таанышуу процессин жүргүзүп жатышат. Ошондой эле, жактоочу Узакбаевдин ден соолугу начарлап кеткенине байланыштуу, аны үй камагына чыгаруу өтүнүчү келтирилгенин, бирок сот бул сунушту да четке какканын кошумчалады.
Парламенттеги карама-каршылык: Кат кантип келген?
«75тин каты» деп аталган бул документтин айланасындагы талаш-тартыштар Жогорку Кеңештин ичинде да карама-каршы пикирлерди жаратты. Бул катта саясатчылар жана коомдук ишмерлер тобу өлкөдө мөөнөтүнөн мурда президенттик шайлоо өткөрүү чакырыгын ташташкан.
Жогорку Кеңештин мурдагы төрагасы Нурланбек Тургунбек уулу (ал парламентти 2021-жылдагы шайлоодон кийин жана андан кийинки шайлоолордон соң эки ирет жетектеп, 2026-жылдын 19-февралында кызматынан кеткен) журналисттерге берген түз маегинде бул кат боюнча төмөнкүлөрдү билдирди:
«Мен ал катты окуган эмесмин, көргөн да эмесмин. Ошол учурда Түркияда иш сапарда жүргөм. Кат колмо-кол берилбестен, парламенттин жалпы каттар бөлүмү аркылуу келген. Ал кат тууралуу такыр кабарым болгон эмес».
Бирок, бул билдирүү парламенттин азыркы спикери Марлен Маматалиевдин берген маалыматына толугу менен карама-каршы келет. Спикер Маматалиев буга чейин жалпы бөлүмдү четке кагып, бул кат расмий түрдө эмес, түз эле мурдагы төраганын жардамчылары жана кеңешчилери тарабынан колмо-кол жеткирилгенин баса белгилеген болчу. Мындай карама-каршылыктуу журналисттик маалыматтар каттын артында турган саясий кызыкчылыктардын жана интригалардын дагы деле терең экенинен кабар берет.
Садыр Жапаров жана Аида Салянова: Жаңы саясий маданияттын үлгүсүбү?
Өлкөдөгү чыңалып турган саясий соттук иштердин фонунда, президент Садыр Жапаров менен Кыргызстандын шахмат федерациясынын президенти, мурдагы башкы прокурор Аида Салянованын жолугушуусу өзгөчө резонанс жаратты. Президенттин администрациясы бул жолугушуу болгонун расмий түрдө тастыктаганы менен, талкууланган маселелердин чоо-жайын коомчулукка ачыктаган жок.
Бирок, Аида Салянова өзүнүн социалдык тармактагы жеке баракчасы аркылуу бул кадам өлкөдөгү эски саясий өч алуу куралынан баш тартуунун белгиси экенин билдирди:
«Бир кезде, мен башкы прокурор болуп иштеп турганда, өлкөнүн азыркы президенти кылмыш жоопкерчилигине тартылган. Жылдар өттү. Менин оюмда бүгүн кайсы бир кызматка барсам дагы, президент Садыр Нургожоевич буга каршы болот деп ойлогом. Таң калтырганы анын эски таарынычтарды эстебей, мени колдогону болду. Көптөр буга ишене алышпайт. Мен өзүм да көпкө чейин ишенген жокмун. Анткени мен өз позициямдан эч качан тайган эмесмин. Мен бул кадамды өзгөчө чын жүрөктөн кабыл алдым. Бул чындап эле күчтүү шахматтык жүрүшкө окшош. Саясий маданияттын жана мамлекеттик ой жүгүртүүнүн жаңы деңгээлин орноткон жүрүш», — деп билдирүү калтырды.
Фарид Ниязовго ырайым кылуу: Саясий консолидацияга кадам
Саясий чыңалууну азайтуу жана коомдук консолидацияны чыңдоо багытындагы дагы бир күтүүсүз жана маанилүү кадам — Президент Садыр Жапаровдун жарлыгы менен Президенттик аппараттын мурдагы жетекчиси Фарид Ниязовго ырайым берилиши болду. Бул маалыматты «АКИpress» маалымат агенттигинин редакциясына 31-майда Президенттинин администрациясынан расмий түрдө тастыкташкан.
Ниязов Фарид Абилезимович — мурдагы президент Алмазбек Атамбаевдин эң ишенимдүү жана жакын тарапташтарынын бири болуп саналат. Ал чуулгандуу Кой-Таш окуясынан кийин, 2019-жылдын 8-августунан бери камакта отурган. 2020-жылдагы Октябрь окуялары учурунда Ниязов башка саясатчылар сыяктуу эле абактан убактылуу чыккан, бирок 9-октябрда кайрадан кармалган.
Журналисттердин сурамжылоосуна таянсак, жакында эле, тактап айтканда, 2025-жылдын 3-июнунда Бишкектин Биринчи май райондук соту Ниязовду 7 жыл 8 айга эркинен ажыратууга өкүм кылган болчу. Президенттин бул ырайым кылуу чечими коомдогу көп жылдык саясий тирешүүлөрдү жумшартууга багытталган кадам катары бааланууда.
Бүгүнкү күндө Кыргызстан бир жагынан өтмүштүн оор саясий кесепети жана «75тин каты» сыяктуу татаал соттук иштери менен күрөшүп жатса, экинчи жагынан ички жана тышкы саясатта жаңы багыттарды издөөдө. Расмий журналисттик булактар көрсөткөндөй, соттук териштирүүлөр бийлик туруктуулукту сактоо үчүн чечкиндүү кадамдарга бара жатканын көрсөтсө, Фарид Ниязовго ырайым берилиши жана Аида Салянова менен болгон жолугушуу өлкөдөгү саясий диалогдун жаңы үлгүсүн калыптандыруу аракети болуп саналат.
Айнура Валижанова
About The Author
