Ашказандын өнөкөт оорулары, ичтин көбүшү, оорлошу жана тамак сиңбөө сыяктуу жагымсыз абалга көбүнчө өзүбүз байкабаган кичинекей микроб себеп болот. Ашказан-ичеги оорулары Кыргызстанда жана бүткүл дүйнөдө эң көп катталган илдеттердин катарын толуктайт. Статистика боюнча, калктын 60%га жакыны өмүрүндө жок дегенде бир жолу ашказандын өнөкөт сезгенүүсүнөн же дүүлүгүүсүнөн жапа чегишет. Негизинен шаарда жашаган, убагында тамактанбаган, эмоционалдык чыңалууда жүргөн студенттер жана активдүү иштеген чоңдор арасында бул оору күн сайын өсүүдө. Гастрит менен гастропатиянын чыныгы себептери, өбүшүү аркылуу бактериялардын жугуу коркунучу, туура тамактануу жана кайсы учурда токтоосуз дарыгерге кайрылуу керектиги боюнча гастроэнтеролог-дарыгер Салтанат Айнидинова айтып берет.
Гастрит деген эмне?
-Гастрит бул – ашказандын былжыр челинин сезгениши, кыжырдануусу же эрозиясы. Ал кыска мөөнөттүү же узакка созулган болушу мүмкүн. Гастрит калктын жарымына таасир этет деп эсептелет. Бул оору адамдар жаш өткөн сайын көбүрөөк кездешет. Ачуу тамактар гастриттин себептеринин бири гана. Калгандарын кененирээк карап көрөлү.
Хеликобактер пилори
-H. pylori көпчүлүк адамдардын ашказан былжыр челинде кездешет жана ашказандын табигый экологиясында маанилүү ролду ойнойт. Бирок, кээде ал инфекцияга жана өнөкөт гастриттин өнүгүшүнө алып келет, ал эми кээ бир адамдарда ал ашказан жарасы, ашказан неоплазмалары жана ашказан рагы сыяктуу башка кыйынчылыктарга алып келет. Ашказанда В12 витаминин туура сиңирүү жана сиңирүү үчүн зарыл болгон табигый зат жетишпегенде пайда болгон аз кандуулуктун бир түрү . В12 витаминин сиңирүү жөндөмүнүн жоголушу чоңдордо В12 витамининин жетишсиздигинин эң көп кездешкен себеби болуп саналат.
Гастриттин белгилери
-Гастриттин белгилери адамдан адамга ар кандай болот. Оор гастрит эч кандай белгилери жок болушу мүмкүн. Тескерисинче, ашказандын былжыр челиндеги анча-мынча өзгөрүүлөргө карабастан, катуу ашказан симптомдору болушу мүмкүн. Бирок, эң кеңири таралган симптомдору: ичтин жогорку бөлүгүндө оору же дискомфорт (эң таралган симптом). Ооруну басаңдатпайт же аны кыска убакытка гана басаңдатат, жүрөк айлануу жана кусуу болушу мүмкүн. Кусуунун оордугу ашказандын сезгенүү даражасына жараша болот. Тамактын ортосунда же түн ичинде ашказанда күйүү же кемирүү сыяктуу сезилиши, көкүрөк оорусу же катуу ашказан оорусу. Кандуу ичегилер же кара, өтө жагымсыз жыттуу заңдын болушу бул гастриттин белгилери болуп эсептелет.
Гастритти дарылоо
-Гастрит диагнозу тастыкталгандан кийин кайдыгер карабоо керек. Дарылоо кандайдыр бир деңгээлде гастриттин себебине жараша болот. H. pylori инфекциясы менен шартталган гастрит үчүн бир нече антибиотиктер жана кислотаны бөгөттөөчү дарылар жазылат. Эгерде гастриттин себеби зыяндуу аз кандуулук болсо, анда В12 витаминин уколдору берилет. Туздалган бадыраң, калемпир жана өтө туздуу тамак-аш азыктары, ысык жана ачуу тамактардан баш тартуу керек. Диета, менюдан лактоза жана глютен сыяктуу ашказанды кыжырдантуучу тамактарды жок кылуу кажет. Кофеинди, алкоголдук ичимдиктерди, лимон кислотасын жана алкоголсуз суусундуктарды азайтыңыз. Аз, тез-тез тамактануу жана ачуу, кычкыл, куурулган же майлуу тамактардан баш тартуу симптомдорду азайтууга жардам берет. Шпинат, бадыраң, калемпир сыяктуу щелочко бай тамактарды кабыл алуу ооруну басаңдатууга жардам берет жана ашказанга оң таасирин тийгизет. H. pylori өсүшүн токтотуп, ашказан симптомдорун басаңдатуучу азыктар: көк чай, айран, сабиз ширеси, кокос суусу, жашыл жалбырактуу жер-жемиштердин, пияз жана сарымсак алма, жаңы жемиштер жана мөмөлөр.
Бул оору канчалык кеңири тараган?
-Ашказан-ичегидеги трактынын оорулары азыркы заманда массалык мүнөзгө ээ болду. Статистикалык маалыматтарга таянсак, өлкөбүздө жыл сайын тамак сиңирүү органдарынын ооруларына кабылгандардын саны өсүүдө. Айрыкча шаар жеринде жашагандар, студенттер жана жумушта көп стресске кабылгандар арасында гастрит өнөкөт түргө өтүп кеткен. Ашказандын кабыкчасынын сезгенүүсү жана анын жабыркашы көбүнчө билинбей башталат. Убагында көңүл бурулбаса, ал ашказан жарасына, ал тургай онкологиялык илдеттерге айлануу коркунучу бар.
Өбүшүүдөн гастрит жугабы?
-Эл арасында «гастрит өбүшүүдөн же бир кашык менен тамак жегенден жугат» деген сөздөр абдан көп айтылат. Гастриттин өзү жугуштуу эмес. Бирок, гастритти пайда кылуучу негизги себептердин бири -Хеликобактер бактериясы шилекей жана тиричилик байланыштары аркылуу кишиден кишиге өтөт. Изилдөөлөр көрсөткөндөй, бактерия ооз көңдөйүндө жана шилекейде жашай алат. Бир чыныдан чай ичүү, тамакты бир кашык менен жеп-чыгуу же балдарга тамакты чайнап берүү бактерияны жугузуунун эң кеңири тараган жолу болуп саналат. Бактерия жуккан адамдардын бардыгы тең эле дароо гастрит менен ооруп калбайт. Эгерде адамдын иммунитети күчтүү болуп, ашказандын коргоочу механизми жакшы иштесе, микроб эч кандай зыян келтирбей жата берет. Ал эми туура эмес тамактануу, стресс же жаман адаттар кошулганда гана оору өрчүйт.
Гастрит жана гастропатия: айырмасы эмнеде?
-Көпчүлүк адамдар ашказаны ооруса эле «гастрит болдум» дешет. Бирок медицинада гастрит менен гастропатия эки башка көрүнүш катары каралат: Гастрит бул ашказандын ички кабыкчасынын (былжыр челинин) сезгенүүсү. Бул учурда иммундук клеткалар сезгенүү очогуна чогулуп, клеткалардын бузулушуна алып келет. Буга көбүнчө микроорганизмдер же аутоиммундук факторлор себеп болот. Гастропатия болсо ашказандын кабыкчасы зыян тартып, жараланып же канап кетет, бирок анда айкын сезгенүү процесси байкалбайт. Бул абал көбүнчө кан айлануунун начарлашынан, дары-дармектердин дүүлүктүрүүчү таасиринен же ашказанга өт суюктугунун кайра куюлушунан пайда болот.
Эмне үчүн баары эле ооруп калбайт?
-Бактерия жуккан адамдардын 80%га жакынында эч кандай симптоматика байкалбашы мүмкүн. Эгер адамдын иммунитети күчтүү болуп, туура тамактанып, стресске азыраак кабылса, организм бактерияны ооздуктап турат. Ал эми туура эмес жашоо образы кошулганда гана микроб активдешип, ашказанды жеп баштайт.
Соңунда айта турганыбыз, ашказан бүтүндөй организмди азык менен камсыз кылган негизги орган. Жеке гигиенаны сактоо, өбүшүүдө жана тамактанууда этият болуу, сапаттуу азыктануу жана оорунун биринчи белгилери пайда болгондо гастроэнтерологго кайрылуу сиздин ден соолугуңуздун негизги кепилдиги.
Айша Нуридинова
About The Author
