1-октябрда Кыргызстандын космостук тарыхында жаңы барак ачылды. Өлкөнүн алгачкы улуттук спутниги АКШнын Калифорния штатындагы Ванденберг космостук базасынан SpaceX компаниясынын Falcon 9 ракетасы менен космоско жөнөтүлдү. Тарыхый окуяга президент Садыр Жапаров өзү катышып, учуруу аземине түз байкоо салды.
Миссиянын деталдары жана техникалык мүнөздөмөсү
Алгачкы кыргыз спутниги SpaceX компаниясынын чакан аппараттарды биргелешип орбитага чыгаруучу Transporter-18 миссиясынын алкагында учурулду. Ракета жалпысынан 130 космостук аппаратты, анын ичинде CubeSat жана микроспутниктерди бир убакта алып чыкты.
Кыргызстандын аппаратынын негизги өзгөчөлүктөрү:
- Салмагы: Болжол менен 5 килограмм.
- Өндүрүшү: Спутник толугу менен өлкө ичинде иштелип чыгып, чогултулган.Долбоорду «Кыргыз Асман» ачык акционердик коому ишке ашырып, ага он чакты кыргызстандык инженер катышкан. Даярдоо иштерине эки жарым жылга жакын убакыт кеткен.
- Чыгымдары: Алдын ала маалыматтар боюнча, аппараттын өзүн жасоого 10-12 миллион сом сарпталган. Бирок бул суммага логистика, интеграция жана учуруу акысы кирери расмий тактала элек. (Маалымат үчүн: SpaceX компаниясынын чакан спутниктер программасында 50 кг чейинки жүктү жеткирүүнүн базалык баасы 350 миң доллардан башталат).
Долбоор Кыргызстан менен Бириккен Араб Эмираттарынын (БАЭ) биргелешкен кызматташтыгынын алкагында ишке ашты. Бирок Эмираттардын бул жараянга кошкон салымынын чоо-жайы азырынча ачыктала элек.
Спутниктин максаты жана кызматы
Улуттук аппарат Жерди космостон байкоого багытталган. Андан алынган сүрөттөр жана маалыматтар өлкөнүн экономикасы менен экологиясы үчүн өтө маанилүү багыттарда колдонулат:
- Айыл чарба жерлеринин жана жайыттардын абалын көзөмөлдөө;
- Кургакчылыктын алгачкы белгилерин аныктоо жана түшүмдүүлүктү алдын ала баалоо;
- Мөңгүлөрдүн, суу ресурстарынын абалына жана экологияга мониторинг жүргүзүү;
- Табигый кырсыктардын кесепеттерин баалоо.
Коңшулар космосто эмне кылган?
Борбор Азияда космосту багындыруу тажрыйбасы буга чейин да болгон. Казакстан алгачкы байланыш спутнигин (KazSat-1) 2006-жылы, ал эми Түркмөнстан (TurkmenAlem 52.0E) 2015-жылы учурган. Өзбекстан өзүнүн алгачкы улуттук илимий спутнигин 2028-жылы учурууну пландап жатат (2026-жылы жарык көргөн Samarkand-2028 аппараты Кытай тарабынан жасалгандыктан, расмий түрдө улуттук спутник деп эсептелбейт).
Кыргызстандын аппаратынын башкы айырмачылыгы — анын чет өлкөдөн даяр сатылып алынбастан, дал ушул өлкө ичинде жергиликтүү адистер тарабынан куралганында.
Азыркы тапта спутниктин негизги ракетадан бөлүнүп, өз алдынча орбитага чыкканы жана Жердеги башкаруу борбору менен байланыш орноткону тууралуу расмий маалыматтар күтүлүүдө. Транспортер-18 миссиясынын ачык тизмесинде кыргыз спутниги азырынча өзүнчө аталыш менен көрсөтүлө элек.
About The Author
