Улуттук дем менен дʏйнɵлʏк бийиктикке карай ɵнʏгʏʏ

18-февралда, Ош мамлекеттик педагогикалык университетинде улуттук насааткерлер менен жолугушуу иш-чарасы ɵткɵрʏлдʏ. Бул иш-чара Ош шаарынын мэриясынын колдоосу менен президенттин 2024-жылдын 18-декабрында кабыл алынган “Улуттук дем – дʏйнɵлʏк бийиктик” уңгужолу жарлыгынын алкагында уюштурулду.

Иш-чарага улуттук насааткер, тарых илимдеринин доктору, профессор, этнограф Сулайман Кайыпов, улуттук насааткер, журналист Шахзада Абсаматова, профессор Балтагул Нурунбетов, доцент Абдимиталип Мырзакметов, университеттин окуу иштери боюнча проректору Каныбек Раимбеков жана башка жогорку окуу жайлардын окутуучулары, профессорлор менен студенттер катышты.

Жолугушуунун негизги коногу, улуттук насааткер Сулайман Кайыпов, уңгужолдун тарыхы жана мааниси тууралуу кенен маалымат берди. Ал уңгужолду ɵтɵ жɵнɵкɵй, тʏшʏнʏктʏʏ тил менен чечмелеп, анын жашоодогу негизги таянычтарын белгиледи.

“Ар бир элдин, улуттун тирʏʏлʏгʏ, жашоо кубаты — анын эс тутумунда, тилинде, маданиятында жана салтында. Улуттук дем дегенде дал ушул кɵрʏнбɵгɵн, бирок коомду бириктирген ички кʏчтʏ тʏшʏнʏʏгɵ болот. Тарыхый мурасты билген, ата-бабанын наркын урматтаган коом гана келечекке ишенимдʏʏ кадам таштай алат.

Бирок улуттук дем — ɵткɵнгɵ байланып калуу дегенди билдирбейт. Тескерисинче, ал — ɵнʏгʏʏгɵ дем берген руханий таяныч. Эгер салт жаңыланбаса, ал музейдеги экспонатка айланат; эгер жаңылануу тамырдан ажыраса, ал туруктуу болбойт. Ошондуктан бʏгʏнкʏ коом ʏчʏн эң маанилʏʏ маселе — салт менен прогресстин тең салмагын табуу.

Жаш муундун тарбиясы да ушул жерден башталат. Мекенге болгон жоопкерчилик, тилге болгон урмат, адеп-ахлактык баалуулуктар билим берʏʏ системасынын ɵзɵгʏнɵ айланганда гана улуттук дем реалдуу кʏчкɵ ээ болот”, — деди Кайыпов.

Аталган окумуштуу кошумчалагандай, глобалдашуу шартында обочо ɵнʏгʏʏ мʏмкʏн эмес. Экономика, технология, билим берʏʏ — баары дʏйнɵлʏк деңгээл менен ɵлчɵнɵт. Ошондуктан дʏйнɵлʏк бийиктикке умтулуу улуттук кызыкчылыкка каршы келбейт, тескерисинче аны бекемдейт.

Дʏйнɵлʏк бийиктик деген тʏшʏнʏк бир нече маанини камтыйт:

• сапаттуу билим жана илимий изилдɵɵ;

• инновацияга негизделген экономика;

• эффективдʏʏ мамлекеттик башкаруу;

• ачык жана атаандаш коом.

“Эң башкысы — дʏйнɵлʏк деңгээлге жетʏʏ сырттан кɵчʏрʏʏ менен эмес, ички потенциалды ɵнʏктʏрʏʏ аркылуу ишке ашат. Ɵз кʏчʏнɵ ишенген коом гана глобалдык мейкиндикте ɵз ордун таба алат”, — Сулайман Кайыпов.

Уңгужол — туруктуу ɵнʏгʏʏнʏн ɵзɵгʏ

«Уңгужол» тʏшʏнʏгʏ бул идеянын философиялык борбору болуп саналат. Ал мамлекет менен коомдун узак мɵɵнɵттʏʏ багытын, ɵзгɵрбɵс принциптерин билдирет. Мындай принциптердин катарына адилет башкаруу, мыйзам ʏстɵмдʏгʏ, жарандык жоопкерчилик жана коомдук биримдик кирет.

Туруктуу ɵнʏгʏʏ кокустук чечимдер менен эмес, так стратегия жана баалуулуктар системасы менен камсыздалат. Эгер коом кʏнʏмдʏк кызыкчылыктардын артынан гана чуркаса, ал багытын жоготот. Ал эми уңгужол бар жерде келечекке болгон ишеним жаралат.

Кайыпов мындай багытты президент Садыр Жапаров кɵтɵрʏп чыгып, руханий жаңыланууга жана мамлекеттʏʏлʏктʏ бекемдɵɵгɵ чоң салым кошконун баса белгилеп, улуттук дем – бул улуттун эс тутуму, тили, маданияты жана салтында чагылуучу ички кʏч экенин айтты. Ал ошондой эле ɵткɵнгɵ кайрылуу эмес, тамырга таянып, келечекке багыт алуунун жолу тууралуу айтып, жаштарга кайрылды:

«Бʏгʏнкʏ доор — ылдам ɵзгɵрʏʏлɵрдʏн, маалымат агымынын жана глобалдык атаандаштыктын мезгили. Дʏйнɵ бир жагынан чексиз мʏмкʏнчʏлʏктɵрдʏ ачса, экинчи жагынан улуттук жʏздʏ жоготуп алуу коркунучун да кʏчɵтɵт. Мындай шартта ар бир мамлекет ɵзʏнʏн тарыхый тамырына таянып, ошол эле учурда заманбап ɵнʏгʏʏнʏн жолун табууга умтулат. Ушул ɵңʏттɵн караганда «улуттук дем – дʏйнɵлʏк бийиктик» уңгужолу – бул жɵн эле ураан эмес. Бул элдин аң-сезимин ойготуп, улуттук дем менен дʏйнɵлʏк ɵнʏгʏʏнʏ айкалыштырган багыт. Эгер тамырыбыз бекем болсо, биз кайсы гана бийиктикке болбосун чыга алабыз. Уңгужол жазылды, эми аны ишке ашыруу – силердин, жаштардын колунда. Улутка дем боло турган кʏч – силерсиңер».

Идеядан аракетке

Бул концепциянын чыныгы баалуулугу — анын практикалык таасиринде. Эгер ал сɵз жʏзʏндɵ гана калса, кезектеги ураан болуп унутулат. Ошондуктан негизги суроо: бул идея коомдук жашоодо кантип ишке ашат?

Бул суроо боюнча улуттук насааткер, журналист Шахзада Абсаматова мындай деди:

“Биринчи кезекте — билим берʏʏ аркылуу ишке ашат. Мектеп менен университет жɵн гана маалымат берген жай эмес, дʏйнɵ тааным калыптанган мейкиндик болушу керек. Улуттук маданиятты билген, ошол эле учурда дʏйнɵгɵ ой жʏгʏрткɵн муун — келечектин кепилдиги.

Экинчи багыт — маданий саясат. Китеп окуу маданияты, искусство, тарыхый эстеликтерге кам кɵрʏʏ коомдун руханий деңгээлин аныктайт. Руханий жактан кʏчтʏʏ коом гана экономикалык жактан да туруктуу боло алат.

ʏчʏнчʏ багыт — жарандык жоопкерчилик. Мамлекетти ɵнʏктʏрʏʏ бир гана бийликтин милдети эмес. Ар бир жаран ɵз ишине жоопкерчилик менен мамиле кылганда гана жалпы ɵзгɵрʏʏ болот”.

Сɵзʏнɵ кошумчалап, уңгужол жарлыгын коомчулукка кеңири жеткирʏʏ багытында санарип форматта, онлайн уктуруулар жана WhatsApp тайпалар аркылуу активдʏʏ иштер жʏрʏп жатканын айтып берди. Уңгужолдо Кыргыз Республикасынын эгемендʏʏлʏгʏ, унитардык жана демократиялык тʏзʏлʏшʏ, мамлекеттик символдор жана улуттук иденттʏʏлʏк так кɵрсɵтʏлгɵнʏн баса белгиледи.

Абсаматова ошондой эле жаштардын аң-сезимине таасир берʏʏ, улуттук баалуулуктар менен дʏйнɵлʏк деңгээлдеги билимди айкалыштыруу маанилʏʏ экенин айтты: “Жаштар бʏгʏн жɵн гана маалымат эмес, маанини издеп жатат. Уңгужол аларга ким экенин тʏшʏнʏʏгɵ жардам берет. Бул — руханий коопсуздуктун негизи”.

Келечекке карай кадам

«Улуттук дем – дʏйнɵлʏк бийиктик» уңгужол — бул жыйынтыкталган формула эмес, ʏзгʏлтʏксʏз изденʏʏнʏн процесси. Коом ɵзгɵргɵн сайын бул тʏшʏнʏк да ɵлкɵнʏн баш мыйзамы сыңары жаңы мазмун менен толукталат. Бирок анын ɵзɵгʏ ɵзгɵрбɵйт: тамырга таянган ɵнʏгʏʏ, дʏйнɵгɵ ачык ой жʏгʏртʏʏ жана адилет багыт.

Бʏгʏнкʏ муун дал ушул ʏч таянымдын ортосунда ɵз жолун табууга тийиш. Эгер улуттук рух сакталса, дʏйнɵлʏк бийиктик коркунуч эмес — мʏмкʏнчʏлʏккɵ айланат. Ал эми уңгужол бекем болсо, ар кандай сыноо коомду алсыратпай, тескерисинче чыңдайт.

Акырында, ар бир доор ɵзʏнʏн улуу суроосун коёт. Биздин доордун суроосу — ким экенибизди жоготпой туруп, кантип дʏйнɵлʏк бийиктикке чыгабыз?

Бул суроонун жообу бир документте же бир чечимде эмес. Ал — ар бир жарандын аң-сезиминде, ар бир ʏй-бʏлɵнʏн тарбиясында, ар бир муундун тандоосунда жашайт.

Демек, улуттук дем ойгонгондо гана дʏйнɵлʏк бийиктикке карай жол ачылат. Ал жолдун аты — уңгужол.

Гульнура Ормонова